Главная | Случайная
Обратная связь

ТОР 5 статей:

Методические подходы к анализу финансового состояния предприятия

Проблема периодизации русской литературы ХХ века. Краткая характеристика второй половины ХХ века

Ценовые и неценовые факторы

Характеристика шлифовальных кругов и ее маркировка

Служебные части речи. Предлог. Союз. Частицы

КАТЕГОРИИ:






Сынық түрлері мен олардың асқынулары




Толық сынық түрлері:

келденең сыну сызығы — сүйек ұзындығына келденең келеді (түтікті сүйектерде, қысқа сүйектерде — білек, балтыр,табан сүйектері, тізе тобығы, өкше сүйегі және т.б.);

қиғаш сыну сызығы — сүйек ұзьшдығына көлденең (аяк-колдың ұзын сүйектерінде жиі кездеседі);

бойлық сыну сызығы — сүйек ұзындығьша параллель (көбіне саусақ сүйектерінде немесе аяк-қол ұзын сүйектерінің буын ұштарында);бұранда төрізді сыну сызығы — бұранда төрізді сызық түрінде (үзын сүйектердің бұралған кезінде — көбінесе аяқ, иық сүйектерінде);

 

аралас сыну (сызықтарының бірнешеуі Т—төрізді,Ш—төрізді, сына

 

төрізді жөне т. б.) сызығы. Көбінесе ішкі

 

жөне буын айналасы сүйектерінің сынуы;

 

шаншылған сүйек сынығы — басқа сүйекке еніп ("шаншылып")

 

кетеді. Сүйек тұтастығының бұзылуы саныбойынша жекеленген

 

жөне көптеген, жарыкшақты болады (сүйектің үш жөне одан да

 

көп сынуы, көбінесе ок тиген жараларда).

 

Сыну кезінде сүйек сынықтарының орны ауысуы мүмкін

 

(бұлшық еттің жиырылуы сүйек сынығына жабысып түрған)

 

инфекцияның дамуы (жұмсақ тіндердің іріңдеуі, зақымданған

 

сүйекте іріңді некротикалық процестің дамуы —оқ тиген жара

 

остеомиелиті).

 

Балаларда ерекше сынықтар жиі байқалады — мертігу-лер сүйек

 

дөңесі бетіндегі сыньщ сүйек асты-үсті аз жылжуы,

 

эпифизиолиздер, сүйек ұштарындағы сүйектенбеген

 

эпифизарлы шеміршек аумағындағы сынық.

 

Сынық кезінде зардап шегушіні толық тыныш қалыпқа келтіру

 

керек. Бұл шоктың пайда болу себептерін азайтады, жұмсақ тіндер

 

мен тамырлардың сүйек сынықтарымен зақымдануының алдын

 

алу кажет. Егер сынықтар ашық болса, онда алдымен қан кетуді

 

тоқтатып, жараға таңғыш салады. Киім мен аяқкиім шешіледі немесе

 

тігісінен сөгіледі. Жарақаттық уыттану туралы түсінік (жұмсақ

 

тіндердіц ұзақ уақыт бойы шаншылып қалу синдромы) және

 

оның белгілері

 

Жұмсақ тіндер көбінесе (аяқ-қолдың) киратылған ғимараттар,

 

кұрылыстар, шахталардағы опырылған тау жыныстарының

 

сынықтарымен шаншыльш калуы мүмкін.

 

Үзак уақыт бойы шаншылып қалу синдромы төтенше

 

жағдайларда (жер сілкіну, шахтадағы опырылу, соғыс

 

уақытында) кездеседі. Үзак уақыт бойы шаншылып қалу

 

синдромының апаттар кезінде ауыр формалары жиі болады

 

(зақымданудың бірдейлігі, шаншылып қалудың ұзақ-

 

тылығы, зақымданушьшы іздестірудің киыншылығы жөне оларға

 

өз уакытында жөрдем көрсету).

 

Бұлшық еттердің үзақ уакыт бойы шаншылып немесе олардың

 

жаншылып, дененің амалсыз жағдайында ұзақ уақыт бойы

 

ишимияға ұшырауы кезінде:

 

алғашкы екі күнде (ерте кезеңде) закымданған бұлшық еттердің

 

көлемді өлі еттенуі мен жүрек-қан тамыр кызметінің

 

жеткіліксіздігі өсерінен аяк-колдьщ ісінуі;

 

бүйрек кызметінің жеткіліксіздігі (2-3 күннен соң байкалып, 3—5

 

аптаға созылады) (аралық кезеңі);

 

буындардағы сіресімдермен, көп козғалмаушылыкден, некроз

 

аумағындағы жаралар мен жарақаттанудан жүйке қабынуы

 

(кеш кезең) байқалады.

 

Үзак уақыт бойы шаншылу синдромының клиникалык өту

 

ауырлығы шаншылудың көлемі мен ұзақтығына

 

байланысты төрт түрге бөлінеді:

 

— аса ауыр (8 сағаттан астам уакыт бойы қол-аяқтың шаншылып

 

қалуы; бұл кезде ауыр шок кұбылысы байқалып,1-2 тәулікте

 

жүрек-қан тамыр қызметі мен өкпе қызметінің жеткіліксіздігі

 

салдарынан өлімге соқтырады);

 

— ауыр (4—6 сағат бойы аяктың немесе колдың шаншылып

 

калуы; бұл кезде шок құбылысы байқалады,14—21 тәулік

 

бойы бүйрек кызметінің бұзылуы, өлім-жітім 50—70 пайыз

 

жағдайда);

 

— орташа ауырлық (кезугінде 4 сағат бойы қол немесе аяқтың

 

шаншылуы, жеңіл шок кұбылысы артериялык қысымның

 

тұрақсыздануы, жедел бүйрек кызметінің жеткіліксіздігі

 

омегоанурия ұзақтығы — 5—14 күн, станционарлық емдеуден кейінгі

 

жазылып шығуы — 2—2,5 ай, өлім-жітім жағдайының мөлшері 30

 

пайыздан аспайды);

 

— жеңіл, кемінде 4 сағат бойы (аяқ-қол шеткі белшектерінің

 

жұмсак тіндерінің шаншылуы). Шок қүбылысысимптомы

 

өлсіз білінеді, қысқа уакытты олигоанурия (1—2 күн), ауру

 

жазылады.

 

Ұзақ уақыт бойы шаншылу синдромы кезіндегі өзгерістер

 

бүлшық ет, бүйрек, бауыр, өкпе және бүйрек үсті безінің

 

зақымдану жағдайында байқалады.

 

Белгілер: зақымданған қол-аяқта байқалады—көлемінщ ұлғаюы,

 

ісіну, жара, қанталау, сүйықтыкка толған көпіршіктер,

 

жарақаттанған заттан калған іздер; сонымен қатар бұлшық

 

еттердегі, бүйрек жөне бүйрек үсті бездеріндегі

 

патоморфологиялық өзгерістер.

 

Үзақ уақыт бойы шаншылу синдромы кезеңдері бойынша негізгі

 

клиникалық белгілер

 

Ерте кезең (жаракат алған соң 1—3 төулікте) шок құбылысына

 

төн қан айналым бұзылуы басым болады.

 

Білінуі — ауру сезімі, қозғалыс шектеулігі жөне қол-аяктың ісінуі,

 

жаншылуы, қанталау, соңына карай — ісіну, кол

 

аяктағы тамырдың соғуы өлсіз. Одан ары қарай ісіну

 

мен ауру сезімі ұлғайды, көбіршік пен өлі еттену

 

учаскелері пайда болады, кол-аяк суынып, козғалыс

 

шектеледі,сезгіштік бұзылады (жарақаттар мен жүйке

 

тамшығының ишимия есебінен); жалпы жағдайы нашарлайды,

 

кан қысымы төмендейді, тамыр соғуы жиіленеді, оған

 

өлсіздік,енжарлық, талғаусыздық косылады, дене қызуы

 

төмендейді.

 

Аралық кезең (2—3 күннен соң): жедел бүйрек қызметі

 

жеткішксіздігінщ клиникалык симптомдары өсе түседі, ауру

 

сезімі, терінің жансыздануы мен жұлынып қалуы

 

азаяды,дене қызуы мен қан қысымы көтеріледі. 4—5 күннен кейін

 

аурудьщ жағдайы нашарлайды (олигоанурия, ОЖЖ, тыныс алу

 

органдары, жүрек-қан тамыр жүйесі жағынан өзгерістер).

 

Кеш кезең (жаракат алған соң 1—1,5 айдан кейін): жарақат

 

симптомы мен сол жердің білінуі басым болады;

 

бүйрек қызметі біртіндеп қайта калпына келеді; кол-

 

аяқтың ауруы мен сезгіштігі өте баяу өтеді.

 

Соғып алу, буынның шығуы, сіңірдің созылуы, олардың

 

белгілері

 

Соғып алу—жұмсақ тіндердің бұзылуы, көбінесе құлау немесе

 

бір нөрсеге ұрьш алу кезінде пайда болады; бұл кезде тері, ұсақ

 

тамырлар зақымданады; тіндерде кан қүйылуы немесе

 

жиналуы (канды ісік) пайда болады.

 

Белгілері: ауру сезімі, ісуі, қанталау, қол-аяқтың

 

козғалысының аздап шектелуі, тек кейбір жағдайларда (ішті,

 

жұмыртқаны соғып алу) шок кұбылысы немесе дене

 

кызуының аздап көтерілуінің байкалуы мүмкін.

 

Буынның шығуы — буын айналасындағы сүйек ұш-тарының

 

жылжып кетуі, иық, шынтак жөне жамбас буындарының жиі

 

шығуы, ал кейбір жағдайда қол саусақтарының жөне теменгі

 

жак сүйек буындары шығып кетеді. Буьш қапшығының

 

жарылып кетуі мүмкін, буын айналасындағы

 

байламдардың, бұлшык еттін, сіңірдің, терінің,

 

тамырдың, жүйкенің, сүйектің зақымдануы.

 

Белгілері: зақымданған буынның ауыруы, қол-аяктың

 

қозғалысқа келмей қалуы, буынның өзгеруі, буын

 

басы-ның баска жерден табылуы, тексеру кезінде созылмалы

 

болуы.

 

Буын аралығының созылуы мен үзілуі — буын тұсындағы шұғыл

 

козғалыс кезінде буын аралығының созылуы жөне үзілуі мүмкін

 

көбінесе аяқ-басы — балтыр буынынын тұсында, ал баска

 

жерлерде (тізе, көрі жілік, білезік буынында жөне т.б.) сирек

 

болады.

 

Белгілері: соғып алу кезіндегідей, бірақ буын аралығы бекітілген

 

жерлерде жанға батарлық жөне қатты ауру: кол-аяқ козғалысы

 

шектеліл, кейде буьш қуысына кан күйылуы (канды буын)

 

мүмкін.

 

Ашық және жабық сынықтар кезінде алғашқы меди-циналық

 

жөрдем көрсетудің (АМЖК) жалпы ережелері

 

АМЖК кезінде сыныктардың аскынып кетпеуіне (жаракатты

 

шок, қансырау жөне т.б.) көп көңіл бөлінеді. Ең алдымен,

 

шок немесе артериядан кан кету кезінде (аз уақытка жгут

 

салынады) жөрдем көрсетіледі. Үлкен түтікті сүйектердің

 

(жамбас жөне т.б.) сынуы кезінде зардап шегушіге шоктың

 

алдын алу жөне ауыру сезімін азайту үшін ауыруды басатын

 

дөрілер (промедол, морфин жөне т.б.) енгізіледі. Морфинді

 

қабырға, жамбас жөне т.б. сынуы кезінде колдануға болады.

 

Зақымданған кол-аяқты иммобилизациялау керек (уакытша

 

бекіткіш таңғыш немесе қол-аяқтың, дене бөліктерінің

 

козғалысы мен тыныштығын қамтамасыз ететін

 

тасымалдағыш жақтаулар салынады). Олар:

 

ауыру сезімін (шоктың алдын алу) азайтуға ;

 

жаракаттық бүлінудің (жұмсак тіндер мен ішкі органдар)

 

пайда болуына жол бермеуге;

 

ашық сынық кезінде жара жүщіасы пайда болуы мен

 

дамуының қаупін азайтуға;

 

сынық сүйектерінің бітіп кетуі үшін қолайлы

 

жағдайлар жасауға көмектеседі.

 

Егер ашық сынык болса, онда жақтауларды салмас бұрын

 

жараны еңдеп, стерильді тащыш салу керек. Жараға жүкпа түспеу

 

үшін, сүйек сынықтарын түзетуге болмайды.

 

Зақымданған ошақта стандартты жақтаулардан басқа жасаңды

 

(колда бар) жақтаулар (ағаштан, шыбықтан, ағаш қабығынан,

 

кабықшадан, сабан байламынан, картон қағаздан,

 

қолшатырдан, күректен, сүңгі пышактан, мылтықтан

 

жасалған) колдануы мүмкін.

 

АМЖК қолдануындағы түрлі стандартты жақтауларды

 

пайдалану керек: металдан жасалған (мысалы, Крамер сатылы

 

жақтаулары) ағаштан жасалған (Дитерихс типті жақтаулар),

 

кейде пластмастан жасалған (кол-аяқты ыстык суға түсіргеннен

 

соң оларды реттейтін).

 

Жақтаулар — алдын ала мақта немесе баска матамен оралады;

 

жақтаудың бір бөлігін киім үстінен (соғыс немесе кыс кезінде)

 

салады, оның астында жараға салынатын стерильді

 

таңғыштар қалады.

 

Дененің ашык жерлерін де мактамен орауға болады. Мақтамен

 

оралған жақтау үстіңгі жағынан дәкелі бинтпен бекітіледі, оны

 

кол-аяқ формасы мен көлемі бойынша бүгіл салу керек (ол

 

үтттін өзіне немесе баска сау адамға салып көру қажет).

 

Дайын жақтауды бекіту (бүгіліп, мақтамен оралған) дөкелі

 

бинтті ал ол колда болмаған кезінде — үшкіл орамалды,

 

орамалды, ішкі киім етегін, жіп-арқанды, бау-белдікті

 

ңолданумен жүзеге асырылады. Бұл кезде кол-аяқ

 

физиологиялык жағдайға келтіріледі. Аяқтың сынуы кезінде

 

жаңтау (тасымалдағыш) аяктың түзетілген жағдайында

 

салынады.

 

Жактауды салудың негізгі ережелері: сүйектің сынуы кезінде кем

 

дегенде сынған жерге жақын жатңан екі буьш оралатындай етіл

 

жақтауды салу керек (яғни сынақтан биік жөне төмен).

 

Мысалы:

 

балтыр сүйектерінің сыну кезінде — тізе жөне аяқ басы-балтыр

 

буындарын орап алу;

 

иык сүйегінің сынуы кезінде — иык, шынтак жөне көрі жілік

 

білезік буындарын орап алу;

 

жамбас сүйегінің сынуы кезінде — жамбас, тізе жөне аяқ басы,

 

балтыр буындарын орап алу.

 

Қол немесе аяқ басы саусактарының ұштарын (егер олар

 

закымданбаса) таңғыштан бос калдырады (кол-аяктың кан

 

айналымьш тексеру үшін);

 

Қолды иммобилизациялау үшін сым томір Ішмпгс* сатылы

 

жактаулар (Крамер), фанер жөне картоп жнк таулар, үшкіл

 

орамалмен байлау жөне т.б. колданмлнды; аяқ үшін —

 

Дитерихс арнайы тасымалдағыш жақтаулпрып (ағаш) немесе

 

бірнеше үлкен сатылы Крамер жактауы қолданылады.

 

Бас сүйегі, бұғана, ңабырға, омыртқа, жамбас сүйектері,

 

қол-аяқ сүйектерініц сынуы кезіндегі алғашқы медициналық

 

жәрдем көрсету тәсілдері

 

(иммобилизацияның табельді және қолда бар құралдарын

 

пайдаланумен)

 

Бас сүйегі сынғанда: зардап шегушіні зембілге жатқызып,

 

тезірек емдеу мекемесіне жеткізуді камтамасыз ету керек. Жүрек

 

қызметі бұзылған кезде камфора немесе кофеин, ал тыныс алу

 

өлсізденгенде—лобелин жөне жасанды тыныс алдыру

 

қолданылады. Ми шайкалғанда морфин енгізуге болмайды

 

(өйткені, тьшыс алуды жауып калуы мүмкін). Тасымалдау

 

кезінде зардап шегушінің жағдайын (тамыр соғуы, тыныс алуы)

 

бакылап отьфу кажет, басын бір кырьша бұрьш жатқызып (құсыққа

 

түншығып калмауы үшін) жөне оны мақта-дөкеден жасалған

 

дөңгелек үстіне жаткызады (көрпе, киім, макта, сабан салынған

 

қапқа немесе үрмелі резеңке дөңгелекке).

 

Бұғана сьшғанда: сынған жерді басып көргенде, ондағы

 

майысулардьщ болуы байкалады. Жөрдем көрсету кезінде колтык

 

астына мақта немесе дөкеден жасалған тығыз калткы койыльш,

 

сосын зардап шегушінің қолын шынтақ буынынан бүгеді, иық

 

сүйегін денеге қатты қысып тұрып, оған қолды мьщтап

 

бинтпен орайды немесе үшкіл орамалмен бекітеді.

 

Қабырға сынганда: тура (жоғарыдан күлаганда, соккы тигенде)

 

және тура емес (кеуде клеткасы қысылғанда) жаракаттар

 

нөтижесінде пайда болады. Бір уакытта қабырғадағы

 

өкпе қабы, қабырғааралык тамырлар мен жүйкелер,

 

кейде өкпе, бауыр, көк бауыр да закымдануы мүмкін.

 

Қабырғаның өткір сынықтары өкпеге закым келтіріп,

 

пневмоторакс пен ішке қан кету дамуына ыктал етуі мүмкін.

 

Иммобилизация — барынша дем шығару кезінде кеуде

 

клеткасына нығыздалған айналма таңғыш салу. Ауру сезімі

 

мен жөтелді азайту үшін промедол жөне кодеин

 

қолданы-лады. Көптеген сыныктар, ішкі органдардьщ

 

закымдануы, пневмоторакс жөне жаракаттьщ тұншығу

 

кездерінде жарты-лай отырған жағдайға тасымалданып,

 

емдеу мекемесіне жіберіледі, зардап шегушінің жағдайы

 

бақыланады.

 

Омыртқа сынғанда: бұл аса ауыр закымдану; жамбас

 

суйектері қызметінің бұзылуына, қол-аяқтьщ

 

сал болып қалуына өкеп соқтыратьш жұлынның

 

жаншылуымен коса беріледі. Сынықтар ашық, жабык,

 

асқынған, аскынбаған, жаншылған болуы мүмкін.

 

Алғанщы медициналык жөрдем көрсету кезінде

 

жұлынның жаншылып калуын (закымдануын) тудырмас

 

үшін, омыртқа бүгілуін боддырмау қажет. Арнайы

 

уақытша белгілеулер — зардап шегушіні етпетінен

 

абайлап зембілге салады, иық асты мен бас жағына

 

жастьщ немесе қалтқы кояды. Жұмсақ зембілге

 

аркасымен жатқызғанда, оған ағаш жайма тақта, фанер,

 

кең тактайша немесе бірнеше ұзын фанер жактаулар

 

салынады (аурудың аркасына жөне бүйіріне тәрт фанер

 

жақтауларды бинтпен орап байлап қоюға болады).

 

Мойын омыртқалар сьгаған кезде — зардап шегушіні зембілге

 

аркасымен жатқызады, ал мойьш астына (кейде иьщ

 

астына) жастык немесе бүктелген киім, мүмкіндік болса,

 

мойьш астына макта жағальщ сальшады (мақтаньщ

 

қалын қабатымен орап, дәкелі бинтпен таңу).

 

Жаракаттьщ шок күбылыстары кезінде шокка карсы

 

шаралар жүргізу жөне тездетіп емдеу мекемесіне жеткізу.

 

Жамбас сүйегі сынғанда: зардап шегушіні керпемен

 

жабылған жайма тақтаға жаткызады (тактай немесе фанер)

 

жедел түрде емдеу мекемесіне жеткізеді. Сынықтар жай

 

(жамбас сүйегі тұтастығының бұзылмауы) жөне күрделі

 

(жамбас сүйегі тұтастығыньщ бүзылуы) больш табылады;

 

сондай-ақ ұршыктық ойықтың сынуы — сан сүйегінің

 

шығуымен жөне сан сүйегінін шьщпауымен де ажыра-

 

тылады. Соңғылары жамбас сүйегінің асиметрияға

 

үшырауына немесе кисаюымен, ауырсынғыштық және

 

ауыруымен ерекшеленеді. Сан сүйегінің шығуы — табиғи

 

емес, жамбастың жағдайы серіппелі түрде бекітілген, оның

 

басы өзгертілген жағдайда болады. Ауыр сыныктар

 

кезінде қан кету 1,5 — 3 л дейін жетеді. Алғашкы

 

медициналық жөрдем зардап шегушіні ғгі:и' астына

 

кішігірім калткы салып, арқасымен жатқыаып, жалпақ

 

тақтайлы зембілде шығарумен жүргізіледі.

 

Қол сынғанда: жақтау салу кезівде келесі ережелерді

 

сақтау керек:

 

— зақымданған колды созуға болмайды;

 

— ашык жара мен катты қан кету кезінде,

 

алдымен,таңғыш пен жгут салынады, сосын қолдың

 

екі жағынан жақтау қойылады;

 

 

екі жақтау да сынык орнынан төмен жөне жоғары

 

орналасқан буындарды камтуы керек;

 

жактауды салар алдында жұмсак мата немесе мактамен

 

орау қажет.Тасымалдағыш жактауды салу кезіңде

 

колды белгілі бір жағдайға қояды:

 

кол иык буьшында біраз алға беріліл, тік бұрыштап шынтакта

 

бүгіледі;

 

көп жағдайда алақан ішке карай қысылады;

 

кол қоспасы біраз сыртқа қарай бүгіліл,

 

саусақтар жартылай бүгіледі, ол үтігін аурудьщ

 

алаканына бинт немесе дөкеге оралған тығыз мақта

 

түйіншегі салынады. Зардап

 

шегуші оны саусақтарымен қысып алады.

 

Стандартты сым темірлі жақтауларды (Крамер)

 

пайдаланған дұрыс, ал олар колда болмаған жағдайда —

 

фанер, картон немесе басқа жактаулар колданылады, ен

 

болмағанда — зақымданған қолды үшкіл орамалмен асып

 

қою керек (қол коспасы мен білек сынуы кезівде) немесе

 

оны денеге бинтпен орап тастайды (иық сынған кезде).

 

Иык сынған кезде жақтауды бүгілген колдың сырт

 

жағьша салады: саусақ түбінен бастап, козғалмайтын

 

қодцың иық буынына дейін. Жақтаудың үзындығы

 

келмеген жағдайда оньщ үштарына фанер

 

тақтайшаны бинтпен орау аркылы ұзартуға болады.

 

Білек сүйектер сьшған кезде жақтаушаны тікелей білекке

 

салады, ал бинтпен оралған білекті үшкіл орамалмен

 

асып кояды.

 

Қол қоспасы мен саусак сүйектерінің сынуы кезінде

 

жактаушаны алаканының бетіне салып, мыктап бинтпен

 

орайды, ал қолды үшкіл орамалмен асып қояды.

 

 

Қолданылған Әдебиеттер тізімі:

1.Юмашев Г.С. Травматология и ортопедия: Учебник. – М., 1995. – 576 с.

2.Краснов А.Ф., Мирошниченко В.Ф., Котельников Г.Л. Травматология: Учебник. – М., 1995. – С.351-376.

3.Травматология и ортопедия (руководство для врачей в 3-х томах). Под ред. Шапошникова Ю.Г. – М.: Медицина, 1997. – Том 2. – С.249-278.

4.Каплан А.В. Повреждения костей и суставов. – М.: Медицина, 1979. – С.331-354.

5. Многотомное руководство по ортопедии и травматологии / Под ред. Н.П. Новаченко – М.: Медицина, 1968. – Т.3. – С.350-380.

6.Виноградова.Т.П Опухоли костей и суставов. М. Медицина 1976

7.Мовшович И.А. оперативная ортопедия и травматология М. Медицина 1991

8.Рейнберг С.А Рентгенодиагностика заболеваний костей и суставов в 2 т.

М.Медицина 1964

 

 




Не нашли, что искали? Воспользуйтесь поиском:

vikidalka.ru - 2015-2019 год. Все права принадлежат их авторам! Нарушение авторских прав | Нарушение персональных данных