Главная | Случайная
Обратная связь

ТОР 5 статей:

Методические подходы к анализу финансового состояния предприятия

Проблема периодизации русской литературы ХХ века. Краткая характеристика второй половины ХХ века

Ценовые и неценовые факторы

Характеристика шлифовальных кругов и ее маркировка

Служебные части речи. Предлог. Союз. Частицы

КАТЕГОРИИ:






Бөлшек күйін кванттық механикада бейнелеу. Толқындық функция. Суперпозиция принципі




Помощь в написании учебных работ
1500+ квалифицированных специалистов готовы вам помочь

Сәулелену кванттары – фотондардың екіжақты қасиеттері болады, оларды бірінші жағдайда корпускулалар (бөлшектер) ретінде, ал екінші жағдайда толқындар ретінде қарастыруға болады. Осы идеяны 1923-1924 жылдары нөлден өзгеше тыныштықтық массаға ие болатын бөлшектерге арнап қолданған де Бройль болды. Оның болжауынша, бұл бөлшектердің корпускулалық қасиеттерімен қатар толқындық қасиеттері де болады. Әрине, оның ғылыми болжамы сол кезде күтпеген өте батыл ой болды.

Де Бройль қатысын басқа да қарапайым әдіспен алуға болады. Оптика курсынан белгілі, толқындық түйдектің топтық жылдамдығы

 

формуламен сипатталады.

Осыдан де Бройль қатысын аламыз (интегралдау тұрақтысын нөлге теңестірсе)

Бұл өрнекті үйреншікті түрде жазуға болады

 

Осы қатыс де Бройль формуласы деген атпен белгілі.

Енді де Бройль толқынының физикалық мағынасына тоқталайық. Бөлшектердің толқындық қасиеттері болғандықтан, кванттық механиканың алғашқы даму барысында, бөлшекті толқындық түйдек түрінде қарастыру көрінісі басым болды. Толқындық теория бойынша, түйдектің өлшемі бөлшектің өлшемімен бірдей болады. Егер бөлшек ретінде еркін электронды алса, онда есептеулер бойынша толқындық түйдек - тен кейін жайылып кетеді. Сонымен, еркін электронды толқындық түйдек түрінде қарастыру көрінісі дұрыс болмады, себебі электрон – тұрақты бөлшек. Де Бройль толқынына дұрыс мағына берген неміс физик – теоретигі Макс Борн болды. Оның айтуынша, егер бөлшек толқындық функциямен сипатталса, оның модулінің квадраты (яғни де Бройль толқынының қарқындылығы) кеңістіктің әр түрлі нүктелерінде бөлшекті табу ықтималдығын көрсетеді.

Классикалық физика көріністері бойынша, электронды зарядталған шарик ретінде қарастыруға болады. Ол шарик белгілі бір уақыт мезетінде қатаң анықталған орын алсын, яғни оның анықталған координаты болсын. Осы мезетте шарик анықталған импульске ие болады.

Кванттық теория көріністері бойынша, электрон толқындық қасиеттерге ие болады. Осы қасиеттердің негізінде біз бірмезетте электронның импульсін және координатын анықтай алмаймыз. Бұл пікірді Гейзенберг 1927 жылы мына түрде тұжырымдады: бөлшектің координаталарын және импульстерін бірмезетте дәл өлшеу мүмкін емес. Осы тұжырымдауды Гейзенбергтің анықталмағандықтар қатысы деп атайды.

Жалпы жағдайда бұл қатыс мына түрде жазылады :

. (2.3)

(2.3) – Гейзенбергтің анықталмағандықтар қатысы деп аталынады. Бұл қатыс бойынша, егер - бөлшектің координатын өлшеудегі қатесі болса, ал - оның өсі бағытындағы импульсін өлшеудегі қатесі болса, онда екі өлшеу қателерінің көбейтіндісі ешқашан да шаманың реті бойынша Планк тұрақтысынан кіші болмайды. Сонымен:

, .

 

Планк тұрақтысы өте аз шама болғандықтан, анықталмағандықтар қатыстары макроденелер үшін білінбейді.

(2.3) қатыс бойынша, егер координатаның мәні дәл анықталса , онда импульстің мәні дәл анықталмайды және керісінше.

Гейзенбергтің анықталмағандықтар қатысын мына түрде де жазуға болады:

. (2.4)

Бұл қатыс бойынша, егер жүйенің энергиясы дәлдікпен өлшенсе, онда осы өлшеуге қатысты уақыт минимальді анықталмағандыққа ие болады. (2.3) және (2.4) қатыстарын тағы да мынадай қатыстармен толықтыруға болады:

, , , (2.5)

мұндағы - өсьті айналдыра бұру бұрышының анықталмағандығы, - бұрыштық моменттің х өсі бағытындағы анықталмағандығы. Сонымен, микродүниеде көп жағдайда физикалық шамалардың мәндері бірмезетте дәл анықталмайды.

Де Бройль идеясы бойынша, бөлшектердің толқындық қасиеттері

болады. Осыған байланысты, кванттық механикаға мынадай постулат енгізуге болады: бөлшектің күйі толқындық функция - мен сипатталады, оның модулінің квадраты t уақыт мезетінде координаты

- ға тең нүктеде табу ықтималдығының тығыздығын береді. Жалпы айтқанда, толқындық функция (пси-функция) комплекс функция болып саналады. Ол бөлшектің қозғалысын анықтайтын белгілі бір дифференциалдық теңдеуді қанағаттандырады. Мысалы, - функция кванттық механиканың негізгі теңдеуі Шредингер теңдеуінің шешімі болып табылады. Толқындық функция бөлшекті табу ықтималдығын анықтайтын көмекші комплекс шама, сондықтан оның тікелей физикалық мағынасы болмайды. Табу ықтималдығы нақты оң шама болу керек,

пси - функцияның модулінің квадраты бұл шартты қанағаттандырады.

Ақырсыз кішкене аймақ қарастырайық,

оның көлем элементін деп белгілейік. Ықтималдық теориясы бойынша көлемдегі бөлшекті табу ықтималдығы мынаған тең:

, (3.1)

мұндағы

(3.2)

ықтималдық тығыздығы деп аталынады. Енді t уақыт мезетінде v көлемдегі табу ықтималдығын қарастырамыз:

. (3.3)

Бұл өрнек шын оқиғаның ықтималдығы. Ықтималдық теориясы бойынша шын оқиғаның ықтималдығы 1-ге тең деп қабылдауға тиістіміз. Егер осы келісімге тоқталсақ, (3.3)-ті бірге теңестіреміз:

. (3.4)

Сонымен біз нормалау шартын алдық. Осы шартты қанағаттандыратын

функциясы нормаланған функция деп аталынады.

Толқындық функция келесі шарттарды қанағаттандырады.

1. функция үзіліссіз болады және оның туындысы да үзіліссіз болу керек, себебі зарядтың және токтың тығыздығы үзіліссіз шамалар (ол шамалар толқындық функцияның көмегімен табылады).

2. функция кеңістікте ақырлы және бірмәнді болу керек. Оның ақырлы болуы (3.4)-ті қанағаттандырады және бірмәнділігі бастапқы мезеттегі толқындық функцияның мәні белгілі болса, кейінгі мезеттегі мәнін табуға болатындығын көрсетеді.

3. функция белгілі бір шекаралық шарттарды қанағаттандырады, себебі кванттық теңдеулердің шешімі математикалық физиканың кейбір есептерінің шешімін еске түсіреді. Егер осы үш шарт орындалса ғана толқындық функция кванттық теңдеудің жалғыз шешімі болып табылады.

Классикалық физикада суперпозиция принципі жиі қарастырылады. Бұл принцип кванттық механикада да өте үлкен рөль атқарады, оның екі анықтамасы бар.

1. Егер жүйе және - мен сипатталатын күйлерде орналаса алса, онда ол осы екі функциялардың сызықтық комбинациясынан түзілген функциямен сипатталатын күйде де орналаса алады

 

, (4.1)

 

мұндағы және - кез келген комплекс сандар, олар және күйлердің амплитудаларын анықтайды.

2. Егер толқындық функцияны кез келген нөлден өзгеше комплекс санға көбейтсек, онда жаңа толқындық функция жүйенің бастапқы күйіне сәйкес келеді.

Квантмеханикалық суперпозиция принципінің орындалуы үшін, қарастыратын теңдеулер сызықтық теңдеулер болуы керек. Егер күрделі күй бар болса, онда (4.1) өрнек былай жазылады:

(4.2)

мұндағы комплекс амплитудалар.

Пашен-Бак эффекті

17 Магниттік резонанс және оны зерттеу әдістері (ЭПР, ЯМР)

· Орбиталық магнитік момент. Атомның L механикалық моментімен m магниттік момент байланысқан болады. Сонда L және m шамалары бір-бірінен тұрақты көбейткішпен ғана өзгеше болатындықтан, бұлардың қасиеттері ұқсас: магниттік және механикалық моменттер бірдей ережелер бойынша квантталады.

Стационарлық күйде текmL магниттік моменті модулінің және оның проекциялары біреуінің кез келген z өсіне проекциясының нақты мәндері болады. Атомның LL орбиталық механикалық моменті және оның z өсіне LLz проекциясы:

.(1.4.1)

 

Атомның орбиталық магниттік моменті және оның z осіне проекциясы:

(1.4.2)

.(1.4.3)

· Спиндік магниттік момент және оның z өсіне проекциясы:

,(1.4.4)

, (1.4.5)

былай анықталады.

Мұндағы, – Бор магнетоны.

S=1/2 болғанда (бір электрон жағдайы) mS=+1/2 және -1/2.

· Атомның толық магниттік моменті және оның z өсіне проекциясы:

(1.4.6)

, (1.4.7)

 

Мұндағы, g – Ланде факторы (көбейткіші):

 

. (1.4.8)

 







Не нашли, что искали? Воспользуйтесь поиском:

vikidalka.ru - 2015-2022 год. Все права принадлежат их авторам! Нарушение авторских прав | Нарушение персональных данных