Главная | Случайная
Обратная связь

ТОР 5 статей:

Методические подходы к анализу финансового состояния предприятия

Проблема периодизации русской литературы ХХ века. Краткая характеристика второй половины ХХ века

Ценовые и неценовые факторы

Характеристика шлифовальных кругов и ее маркировка

Служебные части речи. Предлог. Союз. Частицы

КАТЕГОРИИ:






Етістіктің райлары




Орындаушының іс-қимылға байланысты ой-пікірін, қатынасын білдіреді.

Шақ түрі Ереже Жасалу жолы Мысалы
Ашық рай Іс-қимылдың қай шақта орындалғанын білдіреді. Үш жақтын жасалу жолдары арқылы жасалады. Мен келдім. Мен келемін. Ол жейтін.
Бұйрық рай Іс-қимылдың бұйыру, талап ету, өтіну ретінде айтылуы мағынасын білдіреді. Етістіктің бұйрықты түрде жіктелуі арқылы жасалады. Мен келейін. Сен бар. Ол айтсын.
Шартты рай Іс-қимылдың орындалу-орындалмау шартын білдіреді. Етістік +(-са,-се) + жіктік жалғау Мен сабақ оқысам, бес аламын.
Қалау рай Іс-қимылды орындаушынының қалауын, тілегін, ниетін білдіреді. а) етістік+(-ғы,-гі,-қы,-кі)+тәуелдік жалғау/ «кел» етістігі Біздің сабақ оқығымыз келеді.(келген, келді)
ә) етістіктің+(-ғай,-гей, -қай, -кей)+жіктік жалғау Оқығайсыз келгейсің
б) етістік+(-са, -се)+жіктік жалғау/ «игі еді» Ол барса игі еді. Сен келсең игі еді.

 

Етістер –іс-әрекеттің, қимылдың орындаушыға,яғни іс иесінің істелетін іске қатысынбілдіретін етістіктің түрі.Етістің төрттүрі бар: 1) өздік етіс, 2) өзгелік етіс, 3) ырықсыз етіс, 4) ортақ етіс.

 

Түрі Ереже Жасалуы мысалдар
Өздік етіс(орындаушы өзі) Қимылдыорындаушының өзіістейді. -ын, -ін, -нжұрнақтары арқылы Жуынды, киінді, боянды, таранды.
Өзгелік етіс(орындаушы өзге біреу). Қимылды өзге біреугеорындатқызады. -дыр, -дір, -тыр, -тір, -ыр, -ір; -қыз, -кіз, -ғыз, -гіз; -т жұрнақтары арқылы Жаздыр, бердір, айттыр, келтір, асыр, кетір, жасат, сөйлет.
Ырықсыз етіс(орындаушы белгісіз) Орындаушы айтылмайды, іс-әрекет өздігіненжасалғандай.   -ыл, -іл, -л; -ын, -ін, -н; жұрнақтары арқылы Айтылды, көтерілді, тасылды, салынды, әкелінді, тазаланды.
Ортақ етіс(орындаушы көп) Қимылды орындаушыбіреу емес, бірнешеуболады. -ыс, -іс. –с жұрнақтары арқылы Орысты, тазаласты, көтерісті.

 

Есімше




Не нашли, что искали? Воспользуйтесь поиском:

vikidalka.ru - 2015-2019 год. Все права принадлежат их авторам! Нарушение авторских прав | Нарушение персональных данных